Պատերազմի հոգեբանական հետևանքները՝ դպրոցականների մոտ կարող է նկատվել առաջադիմության անկում․ Էլոննա Ավետյան

Մեր երկիրն ու հասարակությունը ապրում են դժվար ժամանակներ։ Պատերազմը հոգեբանական ի՞նչ հետևանքներ կարող է ունենալ երեխաների մոտ, արդյո՞ք երեխաները պատրաստ են հոգեբանորեն անցնել բնականոն կյանքին, հաճախել դպրոց, սովորել փոփոխված դասապրոցեսով։ Ի՞նչ հոգեբանական խնդիրներ կարող են առաջանալ երեխաների, ինչպես նաև ուսուցիչների մոտ։ Այս հարցերի շուրջ զրուցել եմ հոգենան Էլոննա Ավետյանի հետ։

Ըստ հոգեբանի պատերազմի ժամանակ երեխաները առավել խոցելի են տրավմատիկ ազդեցությունների նկատմամբ: Պատերազմի հետևանքները, ինչպես ցույց է տալիս պրակտիկան, ժամանակակից երեխաների մոտ կարող են արտահայտվել տարբեր ձևերով: Մի դեպքում երեխայի մոտ նկատվում է ներքին կորուստների նշաններ և իր ապրումները նկատելի են դառնում իր վարքում, մյուս դեպքում երեխան բացահայտ չի ցույց տալիս իր ապրումները և իր անհանգստությունների մասին չի խոսում։ Պատերազմական վիճակները հաղթահարելուց հետո, երխաների մոտ հաճախ առաջանում են վախի զգացողություններ, նրանց մոտ նկատվում է քնի խանգարումներ, արտահատվում են դժվարություններ շրջապատի հետ շփումում, փոխվում է վարքը, դառնում են կոնֆլիկտային, իրենց չի հերիքում հոգեբանական ապահովությունն ու ջերմությունը։ Էլոննա Ավետյանն ասաց, որ անգամ ամենահանգիստ երեխան կարող է դառնալ գերակտիվ, որոշ երեխաների մոտ կարող է առաջանալ կախվածություն ծնողից, կարող է նկատվել ինքնուրույնության անկում։
Անդրադառնալով դպրոցականներին հոգեբանը ընդգծեց, որ նրանց մոտ կարող է ընկնել առաջադիմությունը՝ դրանք բոլորը հոգեկան վիճակի նորմալ արձագանքներն են տրավմատիկ իրադարձություններին: Այդպես հոգեկան աշխարհը պաշտպանում է իրեն ծանրաբեռնավածությունից։ Պետք չէ նախատել երեխային վատ գնահատականի համար, միգուցե երեխան ներդնում է իր բոլոր ուժերը սթրեսը հաղթահարելու համար։ Դժվար ժամանակներում պետք է թույլ տալ որպեսզի հոգեկան աշխարհը վերականգնվի։
Եթե ​​երեխան հրաժարվում է խոսել և հիշել ողբերգական իրադարձությունները, ապա նրա վերքը թարմացնելու կարիք չկա, պարզապես փորձեք անընդհատ շրջապատել նրան, կիսվել նրա զգացմունքներով, աջակցել, ցույց տալ ձեր սերը նրա հանդեպ: Անհրաժեշտ է խոսել սթրեսի մասին, բայց միայն այն դեպքում, երբ երեխան ինքն է դա ուզում: Ծնողների և ուսուցիչների կողմից սխալ է խուսափել, հերքել և ասել, որ ամեն ինչ անցել է, և հիմա ամեն ինչ լավ է: Եթե ​​երեխան ուզում է հիշել և խոսել իր ապրումների մասին, նրան հարկավոր է այդ հնարավորությունը տալ, բայց նրան պետք չէ հարցերով ծանրացնել: Պարզապես նրա համար ուշադիր ունկնդիր դարձեք:
Նույնիսկ դեռահասները կարող են կախվածություն ունենալ մայրիկից: Այս և այլ դեպքերում ծնողները երեխայի համար հենարան են: Ընտանիքի և ընկերների ուշադրությունը շատ կարևոր է ցանկացած տարիքի երեխաների համար: Եթե ​​երեխան զգացել է մեղքի զգացում սթրեսի արդյունքում, ապա դուք պետք է նրան հնարավորություն տաք հոգ տանել ինչ-որ մեկի մասին, ցույց տալ օգնություն ուրիշներին, որպեսզի նա զգա իր օգուտը և նշանակությունը այլ մարդկանց համար: Ստեղծագործությունը կօգնի արտահայտել այն զգացմունքները, որոնց մասին դժվար է խոսել: Դա կարող է լինել ցանկացած ստեղծագործական գործունեություն: Օրինակ ՝ պարել, նկարել, բայց երբեք պետք չէ ասել ձեր երեխային, թե ինչ գույնով և ինչ նկարել: Թող նա ինքը ընտրի ցանկացած երանգներ, ուղղելու, խորհուրդ տալու և գնահատելու կարիք չկա։ Միասին քայլելը, կինո գնալը, ընտանեկան խաղերը կօգնեն նաեւ ձեր երեխային պաշտպանված զգալ: Գրկեք, պարեք, խենթույուններ արեք: Եթե ​​մեծահասակն ինքը սթրեսից հետո ուշքի չի եկել, ապա երեխային կրկնակի դժվար կլինի հաղթահարել այդ վիճակը: Հաճախ հոգեբանները ստիպված են միաժամանակ աշխատել ինչպես երեխայի, այնպես էլ ծնողների հետ, և հենց որ մայրիկի ու հայրիկի վիճակը բարելավվում է, երեխան վերականգնվում է: Յուրաքանչյուր մեծահասակ տարբեր կերպ է զգում հարվածի հետևանքները: Նախկինում ստացած վերքերը կարող են ուժեղանալ պատերազմի ժամանակ: Անզորությունը հետվնասվածքային ցնցման ամենատարածված ախտանիշներից մեկն է: Քնի խանգարում, կյանքի հանդեպ հետաքրքրության բացակայություն. այս ամենը չհաղթահարված սթրեսի հետևանքներ են: Պետք է ջանալ գտնել նոր հենակետեր ՝ դա կարող է լինել ընկեր կամ հոբբի, ընտանի կենդանիներ:
Անհրաժեշտ չէ ձեր սթրեսը թարմացնել ՝ անընդհատ դիտելով նորությունները, հատկապես տեսանյութեր: Եթե ​​մարդը չի կարող ինքնուրույն հաղթահարել ռազմական իրադարձությունների հետևանքները, ապա ավելի լավ է, որ նա դիմի պրոֆեսիոնալ հոգեբանի: Չբուժված հետվնասվածքային սթրեսի ֆոնին կարող են զարգանալ հոգեկան հիվանդություններ, որոնք էապես ազդում են մարդու կյանքի վրա:
Վերջում էլոննա Ավետիսյանը նշեց, որ այսօր սոցիալ-քաղաքական փոփոխությունները, ճնշող իրավիճակը և ռազմական իրավիճակի պահպանումը մեր Հանրապետության ցանկացած բնակչի հոգեբանական առողջության ամենավնասող գործոններն են: Հենց այս պահին «սթրես» բառը հարազատ է դարձել յուրաքանչյուր մարդու `սկսած երեխայից մինչև մեծահասակ: Ի վերջո, մեզ վրա «ընկած» այդ իրադարձությունները վնասում են ոչ միայն ֆիզիկական վիճակին, այլև քայքայում հոգեբանությունը:

Սյուզան Ղազարյան