Մարդկության դեմ հանցագործություններ գործած ադրբեջանցի զինվորները պետք է միջազգայնորեն հետախուզվեն. Տարոն Սիմոնյան

«Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Տարոն Սիմոնյան

-ԱԳՆ-ն վերջերս հանդես եկավ հայտարարությամբ, որ Թուրքիան Հայաստանին չի տրամադրում դեպի ծով ելք: Ի՞նչ միջազգային կոնվենցիաների միջոցով Հայաստանը կարող է ճնշում գործադրել Թուրքիայի վրա՝ դեպի ծով ելք ունենալու համար:

-Աշխարհում կան մոտ 4 տասնյակին հասնող պետություններ, ովքեր դեպի ծով ելք չունեն ու միջազգային սովորույթային իրավունքը արդեն իսկ մշակել է բավականին լուրջ իրավական նորմեր: Դրանք պարտավորեցնում են այն պետություններին, որոնք որ հարևան են դեպի ծով ելք չունեցող մյուս պետություններին՝ տրամադրել անցման հնարավորություն դեպի ծով: Մենք ունենք արդեն իսկ կնքված միջազգային այլ պայմանագրեր, որոնք ուժի մեջ են մտել: Ե՛վ Հայաստանը, և՛ Թուրքիան Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության անդամ են՝ չնայած Թուրքիան վերապահում ունի Հայաստանի պահով, բայց դա չի նշանակում, որ այդ վերապահումը սահմանը փակելու հնարավորություն է տալիս: Հայաստանը և Թուրքիան Սևծովյան տնտեսական կազմակերպության անդամ են, որի կանոնադրությունը վավերացվել է երկուսի կողմից էլ, և Թուրքիան էլ վերապահում չունի կատարած: Բայց Թուրքիան, կրկին խախտելով կանոնադրության դրույթները, թույլ չի տալիս Հայաստանին դեպի ծով ելք ունենալ: Ի վերջո, ունենք հենց թիրախային կոնվենցիա, որ 1965 թվականին ստորագրվեց. Թուրքիան դա վավերացրել է 1969 թվականին, մենք էլ՝ 2013 թվականին: Այն վերաբերում է դեպի ծով ելք չունեցող պետություններին առևտրային անցման տրամադրմանը: Այդ կոնվենցիայով ուղղակիորեն պահանջ կա, որ հարևան պետությունները պարտավորվում են նման պետությունների համար դեպի ծով անցման հնարավորություն տալ: Այս նույն կոնվենցիայի 16-րդ հոդվածը սահմանում է, թե ինչ եղանակով կարելի է լուծել վեճերը:

-Եվ ինչպիսի՞ն է լուծումը:

-Դա արբիտրաժն է՝ երեք անձից բաղկացած արբիտրներով: Ամեն պետություն մի արբիտր է նշանակում և երկուսը միասին նախագահ: Եթե նախագահ չեն կարողանում նշանակել, նախագահին նշանակում է ՄԱԿ-ի արդարադատության միջազգային դատարանի նախագահը: Սա է մեխանիզմը, և եթե մենք սկսենք այս գործընթացը, կլուծվի այս վեճը Հայաստանի ու Թուրքիայի միջև: Իրավական տեսանկյունից ես շատ լուրջ համոզվածություն ունեմ, որ այստեղ մենք խնդիր չենք կարող ունենալ, որովհետև կոնվենցիայի դրույթները, որոնք նման հնարավորություն տալիս են Հայաստանին, ուղղակի իմպերատիվ դրույթներ են, և Թուրքիան չի կարող դրան հակադարձլ: Միակ հակադարձումը, ենթադրում եմ, Արցախի հիմնահարցն է լինելու, բայց դա լրիվ այլ թեմա է՝ չի կարողանալու վկայակոչել կոնվենցիոն դրույթները չպահպանելու համար:

-Ինչո՞ւ հիմա ԱԳՆ-ն այդ մասին բարձրաձայնեց:

-Երևի թե այդ հարցը իրենց տաք: Այս գործընթացի վերաբերյալ ինչ պատգամավոր եմ, բարձրաձայնում եմ և՛ իմ հրապարակային ելույթներով, և՛ իմ անձնական շփումների ժամանակ հորդորում եմ, որ այս խնդիրները պետք է բարձրաձայնենք, որովհետև զուտ քաղաքական դիվանագիտական հնարքներներից բացի՝ մենք պետք է օգտագործենք նաև իրավական առկա հնարավորությունները, որպեսզի մեր դեմ թշնամաբար տրամադրված պետություններն իրենց զուսպ պահեն, և ավելին՝ նրանց հիշեցնենք, որ մինչև մեր որոշ գործողություններ մեկնաբանելը, նախ՝ միջազգային պարտավորություններով իրենց վրա դրված պարտականությունները կատարեն: Եթե հիշում եք` Թուրքիան տավուշյան դեպքերի հետ կապված միանգամից հայտարարեց, թե Հայաստանը միջազգային իրավունք է խախտում, մինչդեռ Հայաստանն իր ինքնապաշտպանության  իրավունքն էր իրացնում: Նաև այդ կոնտեքստում էր, որ առաջնահերթ պլան բարձրացավ հենց այդ խնդիրը, որ Թուրքիային հիշեցնենք իր միջազգային պարտավորությունների մասին և թույլ չտանք հակահայկական հայտարարություններ անելու:

-Անդրադառնանք հայ զինծառայողների նկատմամբ հետախուզություն հայտարարելու պահանջով Ադրբեջանի կողմից Ինտերպոլին դիմելուն: Որքանո՞վ են իրավաչափ Ադրբեջանի գործողությունները:

-Նախ` պետք է տարանջատում մտցնենք ռազմագերիների նկատմա՞մբ է քրեական գործ հարուցվել, թե՞ ոչ ռազմագերիների: Եթե ռազմագերիներին է վերաբերում, այս պարագայում իրավունք չկա քրեական գործ հարուցել, որովհետև ռազմագերիներին նկատմամբ վարվելակերպին վերաբերող Ժնևյան երրորդ կոնվենցիայի համաձայն՝ արգելվում է նրանց նկատմամբ քրեական գործերի հարուցումը՝ բացառությամբ այն դեպքերի, երբ ռազմագերին այդ պետության տարածքում քրեական օրենսգրքով սահմանված հակաիրավական արարք է կատարում: Այսինքն՝ անձ է սպանում կամ գողություն է կատարում, այս պարագայում թույլատրվում է քրեական գործ հարուցել:

Որքան տեղյակ եմ՝ մեր ռազմագերիների նկատմամբ հիմա արդեն մի քանի հոդվածներով քրեական գործեր են հարուցվել, որն անթույլատրելի է և համարվում է Ժնևյան կոնվենցիայի խախտում: Ինչ վերաբերում է այլ քրեական գործերին, որոնք հիպոթետիկ գործեր են, և որևէ օբյեկտիվ հիմք չունեն գործ հարուցելու, Ադրբեջանը կարող է հարյուրավոր նման գործեր հարուցել՝ թվացյալ մարդկանց անուններով կամ իրական մարդկանց անուններով: Ինտերպոլում էլ իրենց գործի մասնագետներն են նստած՝ ամեն քրեական գործի շրջանակներում նրանք ամբողջ գործիքակազմը չեն օգտագործելու: Այնտեղ էլ կան ընթացակարգեր, որոնց համաձայն՝ ֆիլտրվում են, թե որ քրեական գործը իմաստ ունի միջազգային հետախուզում հայտարարել, որը չունի:

-Հայաստանը ռազմական հանցագործություններ իրականացրած ադրբեջանցի զինծառայողների նկատմամբ հետախուզում հայտարարե՞լ է: Ունե՞նք նման փորձ:

-Մեր պարագայում մենք քրեական գործեր հարուցել ենք, երբ ադրբեջանցի զինվորները մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություն և պատերազմական հանցագործություններ էին կատարում՝ անձանց գլուխները կրելով. ոչ միայն զինվորների նկատմամբ հակամարդային վարվելակերպի համար, այլ նաև սովորական քաղաքացիների՝ անգամ տարեցների նկատմամբ: Հիշում եք երևի՝ ականջները կտրել էին: Այս պարագայում մենք քրեական գործեր հարուցում ենք: Այլ բան է, որ, եթե չեմ սխալվում, Ինտերպոլով հետախուզումներ չէր հայտարարվել՝ միգուցե հայտարարվել է, ես տեղյակ չեմ: Բայց եթե կան նման դեպքեր, մենք պետք է անպայման միջազգային հետախոզում տանք, որ այդ անձինք աշխարհում ազատորեն չշրջեն:

Ավելին ասեմ՝ մեր գերմանահայ գործընկերները, իրավաբանները գործընթաց նախաձեռնեցին Գերմանիայում, որով այս տավուշյան դեպքերի հետ կապված վերհանեցին միջազգային խախտումները և պատերազմական հանցագործությունները, դրա վերաբերյալ զեկուցում պատրաստեցին՝ ուղարկելով Գերմանիայի իրավապահ մարմիններին: Սրանով եթե գործընթացը տրամաբանական ավարտին հասնի, ապա այդ ադրբեջանցի զինվորների նկատմամբ Գերմանիայում քրեական գործ կհարուցվի և եթե նրանք մուտք գործեն Գերմանիա, նրանց նկատմամբ քրեական հետապնդում կիրականանա: Այսինքն, մենք՝ ես և իմ ընկերները փորձում ենք անել դա: Թե ինչ է իշխանությունը անում Ինտերպոլով և մյուսներով, դա արդեն չգիտեմ:

-Կարո՞ղ եք մանրամասնել, թե տավուշյան դեպքերի հետ կապված գերմանահայ իրավաբանները ի՞նչ պատերազմական հանցագործությունների մասին են զեկույց կազմել:

Երբ զինված բախում է տեղի ունենում, զինված բախումն ունի կանոններ: Այդ կանոնները վերաբերում են թե՛ օգտագործված զինատեսակներին, թե՛ քաղաքացիական բնակչության նկատմամբ վարվելակերպին: Երբ զինված բախման թատերաբեմից դուրս տեղի են ունենում զինված հարձակումներ քաղաքացիական բնակչության նկատմամբ, քաղաքացիական օբյեկտների նկատմամբ, դրանք արդեն համարվում են պատերազմական հանցագործություններ: Այն անձինք, որ նման հրաման արձակողն են կամ նման գործողություն կատարողն են, նրանք միջազգային քրեական իրավունքի տեսանկյունից ենթակա են քրեական հետապնդման՝ այդ թվում ազգային օրենսդրություններով՝ մեր, ինչպես նաև Գերմանիայի և աշխարհի գրեթե 99-ը տոկոսի օրենսդրությամբ:

Եվ իմ այդ ասած զեկույցը հենց դրա մասին էր, որ կոնկրետ նման դեպքեր են տեղի ունեցել, երբ որ մեր գյուղերի և քաղաքների վրա մեծ քանակությամբ հարձակում է տեղի ունեցել և դրանցից շատերը քաղաքացիական բնակչության օբյեկտներ են թիրախավորել: Հենց դա է, որ համարվում է միջազգային մարդասիրական իրավունքի կոպիտ խախտում և քրեական իրավունքի զայրույթն է առաջացնում: Ես դա անում եմ իրավաբանական համայնքից իմ գործընկերների միջոցով, նաև՝ որոշ քաղաքական շրջանակների միջոցով, բայց քանի որ իմ հնարավորությունները որպես ընդդիմություն այդքան շատ չեն, ես նաև հայցում եմ մեր իշխանական գործընկերների օգնությունը: Չգիտեմ՝ նրանք կանեն, թե ոչ, բայց մենք մեզնից եկածն անում ենք:

-Հայկական կողմը Ինտերպոլի հետ ադրբեջանցի ռազմական հանցագործներին հետախուզություն հայտարարելու մասով համագործակցության փորձ ունի՞:

-Չեմ կարող թվեր ասել, բայց գիտեմ, որ կա այդ փորձը: Ոչ բոլոր դեպքերում են նախաձեռնում նման գործընթաց՝ ծանրաբեռնվածությունից ելնելով, ոչ նպատակահարմարությունից ելնելով:

-Բայց այդ գործընթացը որևէ շոշափելի արդյունք կտա՞՝ հաշվի առնելով Թուրքիայի ու Արդբեջանի կողմից մշտապես անտեսվող միջազգային կոնվենցիաներն ու կանոնադրությունները:

-Պարզ է, որ միջազգային իրավունքն աշխարհում 100 տոկոս կիրառություն չունի, բայց կիրառողից էլ է նաև կախված: Այսինքն՝ դուք պետք է կիրառեք իրավունքը, որ դրա հետևանքները ձեզ համար տեսանելի լինեն կամ չլինեն: Եթե չեք կիրառում, բնականաբար, տեսանելի չեն էլ լինում:

Նյութի աղբյուրը՝ 365news